ЗӨВЛӨГӨӨ: Таны өдөр бүр иддэг хоол хүнсэнд ч хорт хавдар үүсгэгч бодис бий

Өдөр тутмын амьдралд бид санамсаргүйгээр хорт хавдар үүсгэгч бодист өртөх тохиолдол байдаг. Бидний өдөр бүр иддэг хоол хүнс хорт хавдар тусах эрсдлийг нэмэгдүүлж байж магадгүй юм. Хорт хавдар үүсгэгч бодисыг удаан хугацаанд судалж ирсэн мэргэжилтнүүд ямар төрлийн хоолны дэглэм баримталдаг талаар Солонгосын Санмён Их Сургуулийн Хими, Эрчим хүчний инженерийн тэнхимийн профессор Кан Санг Вук дараах хариултыг өглөө.

Ямар хоол хүнс хорт хавдар тусах магадлалыг нэмэгдүүлдэг вэ?

Далайн байцаа бол болгоомжтой хандах ёстой хүнсний нэг юм. Далайн байцаанд агуулагддаг иод нь бамбай булчирхайн даавар үйлдвэрлэхэд чухал бүрэлдэхүүн хэсэг боловч Солонгос зэрэг далайн байцаа, далайн замаг байнга хэрэглэдэг орчинд хүмүүс ихэвчлэн шаардлагатай хэмжээнээс илүү их хэмжээгээр хэрэглэдэг. Өөр нэг асуудал бол хоол хүнсэнд агуулагдах иодын агууламжийн менежментийн стандарт тодорхойгүй тул хувь хүмүүс бодит хэрэглээгээ нарийн тодорхойлоход хэцүү байдаг. Зарим судалгаагаар бие махбодид иодын агууламж өндөр байх тусам бамбай булчирхайн хорт хавдар тусах эрсдэл өндөр болохыг баталсан. Халуун ногоотой хоол хүнсэнд ч болгоомжтой байх шаардлагатай. Капсаицин өөрөө хорт хавдар үүсгэдэггүй ч хэт их хэрэглээ нь хорт хавдрын эсүүдэд халддаг NK эсийн идэвхийг бууруулдаг. Цаашилбал, далайн бохирдлын улмаас зарим далайн хоолонд кадми, органик бус хүнцэл зэрэг хортой бодисын өндөр агууламжтай байдаг. Эдгээр бодисууд нь биед хуримтлагдах шинж чанартай тул давтан хэрэглэх нь эрүүл мэндэд дарамт учруулж болзошгүй. Та тэдгээрийг хэт их, давтан идэх зуршлаас зайлсхийх хэрэгтэй. 

Хорт хавдрын эрсдлийг нэмэгдүүлдэг хүний өөрийн хийдэг тодорхой үйлдэл гэж байдаг уу?

"Энгийнээр хэлбэл, хайруулын тавган дээр шарах, хутгах, гүн шарах, жигнэх зэрэг хоол хийх аргуудаас зайлсхийх нь хамгийн сайн арга юм. Жишээлбэл, чанасан төмс нь шим тэжээлээр баялаг боловч шарах эсвэл жигнэх нь хорт хавдар үүсгэх магадлалтай бодисыг их хэмжээгээр үүсгэдэг. Эдгээр бодисууд нь ялангуяа 120 хэмээс дээш өндөр температурт нэмэгддэг тул тос эсвэл гал ашигладаг хоол хийх аргыг багасгах нь хортой бодисын нөлөөллийг мэдэгдэхүйц бууруулж чадна. Үнэндээ, урт наслалтаараа алдартай Окинавагийн Цэнхэр бүсийн оршин суугчдыг харвал тэд хоол хүнсийг шарах гэхээс илүүтэйгээр буцалгахад төвлөрсөн хоолны дэглэм баримталдаг. 

Та ихэвчлэн ямар хоолны дэглэм баримталдаг вэ?

"Тодорхой хоол хүнсийг бүрэн хасахын оронд би тэдгээрийг дунд зэрэг идэх хандлагатай байдаг. Би сургуулийн цайны газарт байнга очдог бөгөөд тэндээс аль болох эрүүл сонголт хийхийг хичээдэг. Би шарсан эсвэл халуун ногоотой хоолыг их хэмжээгээр хэрэглэдэггүй. Би зөвхөн бага хэмжээгээр сонгож, хатуу орц найрлагад анхаарлаа төвлөрүүлэхийн тулд шөлний хэмжээг бууруулдаг. Түүнчлэн, эрүүл бус гэж үзсэн хоол хүнснээс бүрэн татгалзахын оронд би "мэдээжээр багасгах" тал дээр анхаарлаа төвлөрүүлдэг. Жишээлбэл, би өдөр тутмын амьдралдаа хэт их идэхийн оронд кимчи эсвэл тослог хачирыг дунд зэрэг хэрэглэх гэх мэт хэрэглээгээ ухамсартайгаар хянадаг. Үүнтэй адил зүйл нь хамт олны оройн хоол эсвэл гадуур хооллох гэх мэт зайлсхийхэд хэцүү нөхцөл байдалд ч хамаатай. Би хоолны дэглэмээ болзолгүйгээр хязгаарлахын оронд нөхцөл байдалд тохируулан хооллодог боловч бусад сонголт эсвэл дараагийн хоолтой тэнцвэржүүлдэг. Эцсийн эцэст чухал зүйл бол хориглох биш, харин тогтмол хянах хоолны дэглэм юм."

Таны огт иддэггүй хоол байдаг уу?

"Би хэзээ ч огт иддэггүй яг нэг хоол хүнс байдаг. Хийжүүлсэн ундаа. Би аль болох калори багатай ундаанаас зайлсхийхийг хичээдэг. Өмнө нь би колад маш их донтсон байсан тул өдөрт хэд хэдэн лааз уудаг байсан. Тэр үед би маш их жин нэмж, хооллох зуршил маань бүрэн алдагдсан. Хийжүүлсэн ундаа нь зөвхөн өдөөгч хоол хүнсийг хүсдэг харгис тойрог үүсгэдэг. Калори багатай ундаа ч гэсэн чихэрлэг чанараараа тархины системийг идэвхжүүлж, таныг илүү хүчтэй амтыг эрэлхийлэхэд хүргэдэг. Тиймээс урт хугацаанд тэд таны хооллох зуршлыг улам дордуулж болзошгүй. Би донтсон тул болих нь амаргүй байсан. Миний нууц бол өдөр бүрийн цагийн хуваарьтаа "хийжүүлсэн ундаагүй" гэж тэмдэглэх явдал байв. Бичлэгдээгүй өдрүүдийн тоо нэмэгдэхийн хэрээр би болихыг хүсэхгүй байгаагаа мэдэрсэн. Би өөртөө "Дахиад нэг өдөр" гэж хэлээд тэссэн бөгөөд амжилтанд хүрсэн.

Хийжүүлсэн ундаанаас гадна аль болох архи уухгүй байхыг хичээдэг. Өмнө нь би тэмдэглэлт өдөр болгон Баасан гараг бүрийн орой уудаг байсан ч одоо уухаа бүрмөсөн больсон. Би олон нийтийн уулзалтын үеэр уур амьсгалд тохируулан бага хэмжээгээр л уудаг. Хэрэв би уувал маргааш нь царай минь улам дордох нь гарцаагүй.” 

Хүргэлтийн хоолонд дуртай хүмүүс юуг анхаарах ёстой вэ?

Нэгдүгээрт, та хоол хүнсний найрлагад анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй. Хүргэлтийн хоолны шинж чанараас шалтгаалан цэсэнд тослог эсвэл халуун ногоотой зүйлс их байдаг. Ийм хоолыг байнга хэрэглэх нь хоол тэжээлийн тэнцвэргүй байдалд хүргэж болзошгүй тул давтамжийг багасгахыг зөвлөж байна. Өөр нэг асуудал бол сав юм. Хүргэлтэд багтсан нэг удаагийн хэрэглээний зүйлсийг дахин ашиглах ёсгүй. Ашиглалтын явцад савнууд мууддаг тул бичил долгионы зуух ашиглах нь бичил хуванцар үүсэх магадлал нэмэгддэг. Үлдсэн хоолыг бичил долгионы зууханд дахин халаахдаа боломжтой бол шилэн сав эсвэл үүнтэй төстэй саванд хийх нь хамгийн сайн арга юм.
Эцэст нь уншигчдад хандаж нэг үг хэлье.

Эрүүл гэгддэг хоол хүнс ч гэсэн хэтрүүлэн хэрэглэвэл хортой болж болзошгүй. Нэг төрлийн хоолны дэглэм барихаас илүү олон төрлийн орц найрлагыг ээлжлэн хэрэглэх нь дээр. Жишээлбэл, хэрэв та Даваа гарагт өглөөний цайндаа алим идсэн бол маргааш нь өөр төрлийн жимс, хүнсний ногоо сонгож болно. Үнэндээ би ингэж идсэний дараа мэдээж хөнгөн болсон. Эцэст нь хэлэхэд, та ямар ч хоолыг хэтрүүлэлгүйгээр тэнцвэртэй байдлаар хэрэглэх хэрэгтэй гэдгийг онцлон тэмдэглэхийг хүсэж байна.