ЗӨВЛӨГӨӨ: Үдийн хоолны дараа кофе уух нь "бичигдээгүй дүрэм" боловч шөнө авах нойрноос хумсалдаг

Өглөөний кофе нь нойрмог, хагас унтаж байгаа тархийг сэрээдэг "байгалийн өдөөгч" үүрэг гүйцэтгэдэг. Цаашилбал, кофе нь 2-р хэлбэрийн чихрийн шижин, Паркинсоны өвчин, элэгний өвчний эрсдлийг бууруулах зэрэг эрүүл мэндийн янз бүрийн ашиг тустай. Гэсэн хэдий ч үдээс хойш нойрмоглохоос сэргийлэх юм бол нийт унтах хугацаа багасахаас зайлсхийхийн тулд унтахаасаа есөн цагийн өмнө сүүлийн аяга кофе уух хэрэгтэй болохыг судалгаагаа харуулжээ.

Австралийн Католик Их Сургуулийн судлаачдын 2023 онд олон улсын нойрны анагаах ухааны сэтгүүлд “Sleep Medicine Reviews” нийтэлсэн системчилсэн тойм, мета-шинжилгээний дагуу кофейн уух хугацаа хойшилсноор нийт унтах хугацаа буурсан байна.

Товчхондоо, хэрэв та 22 цагт унтах бол 13 цагийн орчимд сүүлийн аяга кофегоо ууж, 23 цагт унтах бол 14 цагийн орчимд уух нь нийт унтах хугацаа багасахаас сэргийлдэг болохыг судалгаагаар тогтоожээ.

Судлаачид 2021 оны 6-р сар хүртэл 18-65 насны эрүүл насанд хүрэгчдийг хамруулсан 24 санамсаргүй хяналттай кроссовер судалгаанд цогц дүн шинжилгээ хийсэн байна.

Үүний үр дүнд кофейны хэрэглээний хугацаа болон эцсийн тун нь нийт нойрны хугацаанд мэдэгдэхүйц нөлөөлдөг болохыг тогтоожээ.

Судалгааны баг кофейны хэрэглээ дараагийн шөнийн нойронд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг тоон үзүүлэлтээр шинжилсэн байна. Тодруулбал, кофейны хэрэглээ нь нийт нойрны хугацааг дунджаар 45 минутаар бууруулж, унтахад шаардагдах хугацааг 9 минутаар нэмэгдүүлж, сэрүүн байх хугацааг (үүнд хүмүүс унтсаны дараа санахгүй байгаа нарийн сэрэлтийн үеийг оруулаад) 12 минутаар нэмэгдүүлсэн. Эдгээр өөрчлөлтүүдийн хамт нойрны үр ашиг 7%-иар буурсан байна.

Нойрны бүтцэд өөрчлөлтүүд ажиглагдсан. Кофеин хэрэглэх үед хөнгөн нойрны үргэлжлэх хугацаа дунджаар 6.1 минутаар нэмэгдсэн бол бие махбодийн болон тархины нөхөн сэргэлтэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг гүн нойрны (удаан долгионы нойр) үргэлжлэх хугацаа 11.4 минутаар буурчээ.

Кофейны эцсийн хэрэглээний хэмжээ, хугацаа нь нийт нойрны үргэлжлэх хугацааг мэдэгдэхүйц бууруулдаг болохыг тогтоожээ. Ялангуяа кофейны тун өндөр байх тусам унтах цаг ойртох тусам нийт унтах хугацаа багасдаг болохыг шинжилгээгээр харуулсан.

Хамгийн чухал нь энэхүү судалгаагаар кофейны тун болон хугацаа нь дараагийн нойронд хэрхэн нөлөөлж байгааг тоон үзүүлэлтээр тодорхойлж, унтахаас өмнө кофейны хэрэглээг хэзээ дуусгах талаар тодорхой удирдамж өгсөн.

Судалгаагаар нийт унтах хугацаа буурахаас зайлсхийхийн тулд унтахаас 8.8 цагийн өмнө стандарт аяга кофе (250 мл, ойролцоогоор 107 мг кофеин) уух ёстой.

Сонирхолтой нь, хар цай нь унтахаас өмнө нэг аяга хар цай (250 мл тутамд 47 мг кофеины агууламжтай) хэзээ ууснаас үл хамааран нийт унтах хугацааг статистикийн хувьд мэдэгдэхүйц бууруулаагүй байна. Гэсэн хэдий ч энэ үр дүн нь нийт унтах хугацаанд үндэслэсэн бөгөөд бусад нойрны үзүүлэлтүүдэд нөлөөлж болзошгүйг үгүйсгэхгүй.

Судлаачид "Кофеины хэрэглээ нь нийт унтах хугацаа, унтах эхлэх хугацаа, унтсаны дараа сэрэх хугацаа, нойрны үр ашиг, нойрны бүтцийг алдагдуулдаг" гэж дүгнэсэн бөгөөд "нийт унтах хугацаа буурах нь кофеины эцсийн хэрэглээ болон унтах цагтай харьцуулахад хэрэглэх хугацаанаас хамаарна" гэж нэмж хэлэв.

Йелийн Их Сургуулийн Хүүхдийн Нойрны Төвийн захирал, нойрны анагаах ухааны мэргэжилтэн доктор Крейг Канафари 2025 онд NBC TODAY.com сайтад өгсөн ярилцлагадаа "Би үдээс хойш кофеин (ердийн кофе) уудаггүй" гэж хэлээд "ихэнх хүмүүсийн хувьд унтахаасаа 10-12 цагийн өмнө кофеин хэрэглэхээ болих нь нэлээд аюулгүй" гэжээ. Тэрбээр судалгаанд оролцоогүй ч кофеины нөлөө нь хувь хүнээс хамааран 12 цаг хүртэл үргэлжилж болохыг зөвлөж, мэдрэмтгий хүмүүс сүүлийн аяга кофегоо арай эрт ууж дуусгах хэрэгтэй гэж үзэж байна. Гэсэн хэдий ч кофеины задралын хурд нь генетикийн хүчин зүйл, тамхи татах байдал, жирэмслэлт, ууж буй эм зэргээс шалтгаалан хүн бүрт харилцан адилгүй байдаг тул ижил хэмжээний кофе уусан ч нойронд үзүүлэх нөлөө нь өөр байж болно.