СОНИРХОЛТОЙ ТҮҮХҮҮД: Бидний сайн мэдэх вазелины түүх

Вазелиныг зохион бүтээгч Роберт Чезебро газрын тосны үйлдвэрлэлийн хаягдлаас нээсэн бa дэлхийн хамгийн алдартай арьс арчилгааны бүтээгдэхүүний нэг болгон хувиргаж чадсан юм. 

1837 онд Нью-Йорк хотод төрсөн Чезебро химич байсан бөгөөд карьерынхаа ихэнх хугацааг газрын тос болон түүний хэрэглээг судлахад зарцуулжээ.

1850-иад онд Пенсильванийн газрын тосны орд газруудаар зочилж байхдаа Чезебро газрын тосны ажилчид газрын тосны өрөмдлөгийн тоног төхөөрөмжийн эргэн тойронд хуримтлагддаг "лав" хэмээх өтгөн бодисыг ашиглаж байгааг анзаарсан байна. Ажилчид энэ материал нь арьсны жижиг зүсэлт, түлэгдэлтийг эдгээхэд тусалдаг гэж үздэг байв. Үүний шинж чанарыг сонирхож байсан Чезебро дээжийг лабораторидоо авчирч, бодисыг цэвэршүүлж эхэлсэн байна.

Цэвэршүүлсний дараа тэрбээр гөлгөр, тунгалаг вазелин шиг материал бүтээжээ. 1872 онд тэрбээр уг бүтээгдэхүүнийг патентжуулж, Вазелин нэрээр нэвтрүүлжээ. Энэ нэрийг Германы "Wasser" гэдэг үг ус, Грекийн "elaion" гэдэг үгийн хослолоос гаргаж авсан байна. Энэ бүтээгдэхүүн нь арьсыг хамгаалж, шархыг хамгаалдаг тул хурдан алдартай болжээ.

Чезеброгийн тухай алдартай түүхүүдийн нэг нь тэрбээр өдөр бүр нэг халбага вазелин тогтмол хэрэглэдэг байсан явдал юм, учир нь энэ нь түүний эрүүл мэндийг хадгалахад тусалдаг гэж үздэг байжээ. Түүхэн тэмдэглэлээс үзэхэд тэрбээр урт наслалт нь энэ зуршилтай холбоотой гэж мэдэгджээ. Чезебро 96 насалж, 1933 онд таалал төгссөн. Гэсэн хэдий ч вазелин идэх нь эрүүл мэндэд тустай болохыг нотлох шинжлэх ухааны нотолгоо байхгүй бөгөөд үүнийг өдөр тутмын хүнсний нэмэлт болгон хэрэглэхийг зөвлөдөггүй.

Вазелиныг анх жижиг зүсэлт, түлэгдэлт, арьсны гэмтлийг эдгээх бүтээгдэхүүн болгон зах зээлд гаргаж байжээ. Үүний гол найрлага болох вазелин нь арьсан дээр хамгаалалтын хаалт үүсгэх замаар ажилладаг. Энэхүү хаалт нь чийгийн алдагдлыг бууруулж, арьсны байгалийн эдгэрэлтийн процессыг үргэлжлүүлэх боломжийг олгодог.

Цаг хугацаа өнгөрөхөд вазелиныг олон янзын зорилгоор өргөн хэрэглэдэг болсон. Хүмүүс үүнийг хуурай арьс, хагарсан уруул, барзгар гар, хуурайшилтаас болж зовж шаналж буй хэсгийг эмчлэхэд ашигладаг. Мөн арьс арчилгааны журамд чийгшүүлэгч, хамгаалалтын давхарга болгон өргөн хэрэглэдэг. Олон хүмүүс арьсаа зөөлөн, чийглэг байлгахын тулд унтахаасаа өмнө түрхдэг.

Хувийн арчилгаанаас гадна вазелиныг хэд хэдэн салбарт ашиглаж ирсэн. Энэ нь гоо сайхан, эмнэлгийн бүтээгдэхүүн, тэр ч байтугай тослох, хамгаалах шаардлагатай зарим механик хэрэглээнд хэрэглэгддэг. Эмнэлэг, эрүүл мэндийн мэргэжилтнүүд мэдрэмтгий арьсыг хамгаалах зэрэг эмнэлгийн хэрэглээнд цэвэршүүлсэн вазелиныг ашиглаж ирсэн.

Урт хугацааны түүхийн туршид вазелин дэлхий даяар алдартай болсон. 

Бүтээгдэхүүний нэр хүнд нь боломжийн үнэтэй, хэрэглэхэд хялбар, арьсыг хуурайшихаас хамгаалахад үр дүнтэй байсан тул өссөн. Энэ нь хүйтэн агаар, бага чийгшил нь арьсыг гэмтээж болзошгүй хатуу ширүүн цаг агаарын нөхцөлд онцгой үнэ цэнтэй болсон.

Өнөөдөр вазелиныг анхны вазелин, уруул арчилгааны бүтээгдэхүүн, лосьон, тос, тусгай арьс арчилгааны бүтээгдэхүүн зэрэг олон хэлбэрээр зардаг. Энэ брэндийг Unilever эзэмшдэг бөгөөд тэд хувийн арчилгааны багцынхаа нэг хэсэг болгон худалдаж авсан.

Вазелин нь 19-р зуунд газрын тосны ордоос санаа авсан бүтээгдэхүүн болж эхэлсэн ч 150 гаруй жилийн турш хамааралтай хэвээр байна. Роберт Чезеброгийн бүтээл нь хүмүүсийн арьсаа арчлах арга барилыг өөрчилж, энгийн газрын тосны дайвар бүтээгдэхүүнийг түүхэн дэх хамгийн танигдсан арьс арчилгааны бүтээгдэхүүний нэг болгон хувиргасан юм.

Роберт Чезебро Вазелин бүтээгдэхүүнээсээ асар их хэмжээний хөрөнгө босгож, тухайн үеийнхээ томоохон саятан болж чадсан байна. Тэрбээр 1870 онд анхны үйлдвэрээ нээсэн бөгөөд ердөө 4 жилийн дараа буюу 1874 он гэхэд АНУ даяар өдөрт 1,400 гаруй сав Вазелин борлуулдаг болж борлуулалт нь огцом өссөн байна. 

1874 онд тэрбээр өөрийн "Chesebrough Manufacturing Company" компаниа албан ёсоор байгуулах үед анхны хөрөнгө оруулалт нь тухайн үеийн ханшаар 500,000 ам.доллар (өнөөгийн ханшаар олон арван сая доллартой тэнцэх) хүрч байв. Түүний бизнес маш амжилттай байсан тул 1881 онд АНУ-ын түүхэн дэх хамгийн том монопол компаниудын нэг болох Жон Рокфеллерийн "Standard Oil" компани түүний бизнесийг худалдан авч, хяналтаа тогтоож байжээ. 

Чезебро 1909 онд 72 настайдаа компанийн ерөнхийлөгчийн суудлаасаа бууж, үлдсэн амьдралаа баян чинээлэг хангалуун өнгөрүүлсээр 1933 онд 96 насандаа таалал төгссөн юм. Түүний үүсгэн байгуулсан Вазелин брэнд нь өдгөө дэлхийн үндэстэн дамнасан том корпорац болох Unilever-ийн эзэмшилд байдаг бөгөөд жил бүр тэрбум тэрбум долларын орлого олсоор байна.