MAEIL ILBO: Дональд Трампын Америк ба Монголын эзэнт гүрэн

Солонгосын өдөр тутмын Мэйл илбу сонины сэтгүүлч Ли Сан Рэ АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп түүний засаг захиргаанаас гаргасан “харилцан тариф”, АНУ-ын Дээд шүүхийн шийдвэрийн талаар бичсэн нийтлэлийг орчуулан хүргэж байна. Сонирхол татсан хэсэг нь Трампын шийдвэрүүдийг Монголын эзэнт гүрний түүхтэй зүйрлэсэн байна.

АНУ-ын Дээд шүүх "Харилцан тариф"-ыг хууль бус гэж тогтоосноос хойш АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын үйлдэл бүр ч бүдүүлэг болсон. Дээд шүүхийн шийдвэрээр түүний хамгийн том амжилтуудын нэг гэж нэрлэсэн тарифын бодлогыг зогсоосноор Ерөнхийлөгч Трамп худалдааны түншүүддээ дахин дарамт үзүүлэхийн тулд бусад тарифын хуулиудыг ашиглах болсон.

Ерөнхийлөгч Трамп Дээд шүүхийн харилцан тариф хууль бус гэсэн шийдвэрийг ашиглан улс орнуудад хариу арга хэмжээ авахын тулд өндөр тариф ногдуулна гэж сүрдүүлэв. Тэрбээр олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр "Дээд шүүхийн гаж шийдвэрийг дагаж мөрдөхийг оролдсон аливаа улс орон, ялангуяа АНУ-ыг олон жил, бүр хэдэн арван жилийн турш "урж" байсан улс орнууд саяхан тохиролцсоноосоо илүү өндөр тарифтай тулгарах бөгөөд бүр дордох болно" гэж бичжээ.

Энэ нь үндсэндээ бусад орнуудад илт аюул заналхийлж байна. Тэрбээр бүр "Худалдан авагч болгоомжтой байгаарай!!!" гэсэн худалдааны анхааруулгыг нэмж хэлэв.

Ерөнхийлөгч Трампын мэдэгдэл үнэн худал эсэхээс үл хамааран түүний бусад үндэстнийг огт хүндэтгэхгүй байгаа нь буруушаал хүртэх ёстой. Энэ нь дэлхийн хамгийн хүчирхэг цэргийн хүчний дэмжлэгтэйгээр зөвхөн хүч хэрэглэхээс өөр зүйл биш бөгөөд бусад үндэстнээс мөнгө нэхэхээс өөр зүйл биш юм.

АНУ хүч чадлаа харуулахын тулд дэлхий даяар цэргээ байршуулдаг. Ерөнхийлөгч Трамп үүнийг дэлхийн энх тайван, дэг журмын төлөөх "золиослол" гэж дүрслэн үнэнийг гажуудуулж байна. Тэрээр Америкийн цэргүүдийг дэлхий даяар байрлуулах зардлыг эрхэмсэг золиослол гэж дүрсэлсэн боловч энэ нь огт худал юм.

АНУ-ын арми бол зүгээр л дэлхийн ноёрхлыг хадгалах хэрэгсэл юм. АНУ нь геополитикийн гол байршлуудад цэргээ байршуулснаар дэлхий даяар нөлөөгөө тэлж, дэлхийн энхийг сахиулах хүчин болж үйлчилсэнгүй. Ингэснээр АНУ ихээхэн ашиг хүртсэн.

Америкийн дэлхий дахинд үзүүлэх нөлөө нь зөвхөн цэргийн болон бие махбодийн хэрэгсэлд тулгуурлаагүй, ядаж л өнөөг хүртэл.
Дэлхийн хамгийн хүчирхэг цэргийн гүрэн болох АНУ нь дэлхийн улс орнууд дуурайхыг эрмэлздэг хамгийн тохиромжтой үндэстэн байсаар ирсэн. АНУ-ын хамгийн том экспортыг "Ардчилсан институц" гэж тодорхойлсон нь дэмий хоосон зүйл биш юм. АНУ-ыг хүн төрөлхтний түүхийн туршид нандигнан хайрладаг "Эрх чөлөө ба тэгш байдал" гэсэн өндөр үзэл санааг хамгийн ойроос илэрхийлдэг улс гэж дэлхий даяар хүмүүс хүлээн зөвшөөрсөөр ирсэн.

АНУ-ын эдгээр ардчилсан үнэт зүйлс бидний соёлд гүн гүнзгий шингэж, "Америкийн үнэт зүйлс"-ийг дэлхий даяар дэмжих урам зоригийг төрүүлэв. Америк хоол идэж, ууж, Америк кино үзэж, Америк хөгжим сонсож, Америк хүн шиг амьдарч байгаадаа бахархах мэдрэмжийг төрүүлснээр "Америк мөрөөдөл" дэлхий даяарх хүмүүсийн зүрх сэтгэлд гүн гүнзгий шингэсэн.

Америкийн мөрөөдөл гэгч нь зөвхөн АНУ-ын цэргийн хүч, түүний "супер гүрэн"-ээр дамжуулан биелэх боломжгүй хүчирхэг, "биет бус" зэвсэг, хүч байв. Жишээлбэл, АНУ-тай өрсөлдөж буй Хятад улсыг авч үзье. Үүний эрс ялгаа нь тодорхой харагдаж байна. Дэлхий даяар хэдэн хүн Хятад болохыг хүсч, Хятад хоол идэж, Хятад хөгжим сонсож, Хятад кино үзэх вэ? Хамгийн багадаа Америкийн соёлтой харьцуулахад Хятадын соёлын дэлхийд үзүүлэх нөлөөллийн цар хүрээг тоон үзүүлэлтээр илэрхийлж болно.

Гэвч Трампын Америкт эдгээр биет бус үнэт зүйлс улам бүр бүдгэрч байна. Өрсөлдөгчдөө хүчээр шахаж, өөрийн хүч чадлаа гайхуулдаг Америкт ийм өндөр үнэт зүйлсийг хэн олох билээ? Үнэндээ, АНУ-ын иргэдийн эсрэг төрийн байгууллагуудын үйлдсэн "товчхонд гүйцэтгэл" хүчирхийллийг нэгэн цагт "ардчилсан утопи" гэж үздэг байсан улсад төсөөлөхийн аргагүй юм.

Түүх алс холын үед зөвхөн нум сум, морьдын хүчээр дэлхийг захирч байсан Монголын эзэнт гүрэн дэлхийн хэмжээний хүчирхэг гүрэн байсныг үгүйсгэхгүй. Гэсэн хэдий ч тэр эртний үед ямар ч үндэстэн Монголчууд шиг тал нутгийн үндэстэн болохыг эрмэлзэж байгаагүй. Эцсийн эцэст зөвхөн хүчээр удирдуулсан "хүчээр захирах" нь богино хугацаанд оршин тогтнож, тал нутгийн эзэнт гүрний түүх алсран одсон.

Трампын Америк одоо өнгөрсөн үеийн Монголын эзэнт гүрний түүхрүү чиглэж байна.