Трамп Хятадад хийх айлчлалын гол сэдэв нь Тайвань, Иран гэж мэдэгдэв

Бээжин АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп энэ долоо хоногт Хятадад айлчилж, Ши Жиньпинтэй уулзана гэдгийг батлав.

Энэ сарын 13-15-ны хооронд болох энэхүү айлчлал нь АНУ-ын ерөнхийлөгчийн бараг арван жилийн хугацаанд Хятадад хийж буй анхны айлчлал бөгөөд дэлхийн хамгийн том хоёр эдийн засгийн харилцааны чухал мөчид тохиож байна.

Америкийн хамгийн том компаниуд болох Boeing, Citigroup, Qualcomm зэрэг компанийн удирдлагууд Трамптай хамт аялж, Хятадын компаниудтай хэлэлцээр хийх төлөвтэй байна. Энэ нь мөн Вашингтон, Бээжингийн хоорондох эмзэг худалдааны эвлэрлийн гол шалгуур болно.

2025 оны 4-р сард Трамп дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа улс орнуудад дайсан ч бай, найз ч бай импортын татварыг өндөр түвшинд ногдуулахаа зарласан.

Энэхүү бодлогын гол үр дагавар нь АНУ болон Хятадын хооронд худалдааны дайн дэгдэж, тэд бие биедээ 100%-иас давсан тариф тогтоосон явдал байв. Трамп, Си нарын аравдугаар сард Өмнөд Солонгост хийсэн сүүлчийн нүүр тулан уулзахын дараа тарифыг түр зогсоосон. Гэвч хоёр талаас заналхийлэл үргэлжилсээр байна.

Худалдааны дайн хэрхэн эхэлсэн бэ

Трамп 2016 оны сонгуульд ялж, АНУ-ын худалдааг илүү шударга болгож, үйлдвэрлэлийн ажлын байрыг улсдаа буцаан авчрахаа амласан.

2018 онд тэрбээр Хятадын импортын 250 тэрбум ам.долларын (185 тэрбум фунт стерлинг) бараанд тариф ногдуулахаа зарласан бөгөөд энэ мөчөөс эхлэн олон шинжээч худалдааны дайн эхэлсэн гэж үзэж байна.

Мөн онд Трамп Мексик, Канад, Европын бусад худалдааны түншүүддээ татвар ногдуулсан бөгөөд эдгээр улсууд АНУ-ыг ашиглаж байна гэж тэр хэлэв.
Жоржтаун Их Сургуулийн бодлогын судлаач Нин Ленг хэлэхдээ, энэхүү өргөн хүрээтэй арга хэмжээ нь ялангуяа Хятадын хувьд цочирдом байсан гэжээ.

"Тэд Трамптай анх удаа нухацтай харьцаж байгаа бөгөөд түүнийг үүнийг үргэлжлүүлнэ гэж бодоогүй байх" гэж Ленг хэлэв.

Тухайн үед Хятад улс Америктай хийх худалдаанаас илүү хамааралтай байсан. АНУ нь Хятадын үйлдвэрлэсэн бараа бүтээгдэхүүний гол импортлогч байсан бөгөөд Трампын тарифаас болж Америкийн худалдан авагчид татгалзвал ажилчдаа эрсдэлд оруулж байв.

Энэхүү хурцадмал байдал нь Хятадын эдийн засагт олон жилийн турш дарамт учруулж байсан дотоодын хэрэглээ удааширсан, ажилгүйдлийн өндөр түвшин, удаан үргэлжилсэн үл хөдлөх хөрөнгийн хямрал зэрэг асуудлуудыг улам бүр нэмэгдүүлэв.

АНУ руу экспортлох нь Хятадын ажлын байрыг нэмэгдүүлэхэд амин чухал үүрэг гүйцэтгэсэн боловч Трампын үед энэ нь эрсдэлд орсон.

"Нэг улс худалдааны илүүдэлтэй байгаа нөгөө улстай хийх худалдааны дайныг тэсвэрлэхэд илүү хэцүү байдаг" гэж Ленг хэлэв.

Жо Байден 2021 онд Трампын залгамжлагчаар томилогдохдоо Бээжинд үзүүлж буй дарамтаа үргэлжлүүлсээр байв. Түүний засаг захиргаа Трампын Хятадад ногдуулсан тарифыг цуцлахгүй байхаар шийдсэн бөгөөд АНУ технологи зэрэг салбар дахь өрсөлдөгчийнхөө өсөлтийг хязгаарлах шаардлагатай гэсэн итгэл үнэмшлийг хуваалцсан гэж Ленг хэлэв.

Байден мөн үндэсний аюулгүй байдлын асуудлаас болж АНУ-аас шахагдсан технологийн аварга Huawei зэрэг Хятадын компаниудад хязгаарлалт тогтоосон. Тэрээр мөн TikTok-ийн АНУ дахь үйл ажиллагааг эцэст нь Хятадын эцэг компаниас нь салгаж, нягтлан шалгах болсон.

Байден өндөр тариф ногдуулсны дараа Хятадын цахилгаан тээврийн хэрэгслүүд (EV) АНУ-ын зах зээлээс мөн үр дүнтэйгээр хаагдсан.
"Бид Трампыг Хятадад хатуу ханддаг гэж боддог ч Байден Трампаас ч илүү хамгаалалтын үзэлтэй байсан гэж хэлэх үндэслэл бий" гэж Хонконгийн Их Сургуулийн эдийн засагч Тан Хэйвай хэлэв.

Трамп 2.0

Трамп 2025 онд албан тушаалдаа эргэн орсныхоо дараа тарифын бодлогоо хоёр дахин чангатгасан.

Тэрбээр Хятадыг фентанил мансууруулах бодисыг АНУ руу оруулахыг зөвшөөрсөн гэж буруутган, тус улсад 20%-ийн татвар ногдуулсан. Трампын Чөлөөлөх өдөр гэгддэг баяраар тэрбээр Хятадын бараа бүтээгдэхүүнд 34%-ийн татвар ногдуулсан нь Хятадын нийт татварыг бусад улс орнуудаас хамгийн өндөр болгосон.

Тариф нь Хятадын бизнесийг цочроож, агуулахуудад бараа бүтээгдэхүүн овоолж байхад АНУ-ын компаниуд өөр хангамж хайхаар яарч байв.

Бээжин АНУ-ын хөдөө аж ахуйн бараа бүтээгдэхүүнд ногдуулсан татвар зэрэг өөрийн арга хэмжээнүүдээр хариу арга хэмжээ авч, Трампын сонгогчдын гол бааз болох фермерүүдэд цохилт өглөө.

Гэхдээ Трамп Хятадын дэлхийн ховор элементийн хангамжийг бараг монополь эзэмшиж байгааг тайлбарлаагүй бололтой. Учир нь ухаалаг утаснаас эхлээд сөнөөгч онгоц хүртэл бүх зүйлийг үйлдвэрлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.

Трамп улс орнуудыг АНУ-д ашигтай хэлэлцээр хийхийг албадахын тулд тарифыг ашигласан. Гэхдээ тэрбээр Хятадын түүхий эдээс хамааралтай гол бизнесүүдийг эрсдэлд оруулж чадахгүй байсан. 

Хэлэлцээр хийх цаг болсон байв.

Аравдугаар сард Трамп, Си нарын уулзалт Бээжин экспортын хяналтыг түдгэлзүүлснээр өндөрлөсөн нь Трампын ялалт болсон юм. Тэрбээр мөн Хятадыг Америкийн эдийн засгийн гол тулгуур болох АНУ-ын хөдөө аж ахуйн бараа болон бусад фермийн бүтээгдэхүүнийг нэн даруй худалдан авч эхлэхэд хүргэсэн гэж мэдэгджээ.
Үүний хариуд Вашингтон синтетик опиоид фентанил үйлдвэрлэхэд ашигладаг орц найрлагын урсгалд Хятадад ногдуулсан тарифынхаа зарим хэсгийг цуцалсан.

Харилцан тарифын өсөлтийг мөн түр зогсоосон бөгөөд уулзалтаас хойш хэдэн долоо хоногт Хятадад дэвшилтэт хагас дамжуулагч борлуулахтай холбоотой хязгаарлалтыг цуцалсан боловч энэ нь хамгийн дэвшилтэт чипүүдэд хамаарахгүй байв.

Энэ удаад юу хэлэлцэх вэ?

Өнгөрсөн жил тарифын эвлэрэлд хүрсэн ч маргааныг бүрэн шийдвэрлэх нь одоогоор тодорхойгүй байна.

Хятадын үйлдвэрлэлд оруулсан хөрөнгө оруулалт их байгаа нь дотооддоо зарцуулах хөрөнгө сул хэвээр байгаа тул бизнесүүд нь гадаадад борлуулахаас өөр сонголтгүй болж байгааг Тан хэлэв.

"Үүнд АНУ хэрэгтэй болно. Хэрэглээний зах зээл шиг том улс орон гэж байхгүй" гэж Тан хэлэв.

Гэсэн хэдий ч Бээжин энэ уулзалтад хүч чадлын байр сууринаас оролцож байна. АНУ-тай харилцаа суларч байгаатай холбогдуулан дэлхий даяар шинэ худалдааны түншүүдтэй болсноор Хятадын экспортын үзүүлэлтүүд дээд хэмжээндээ хүрчээ.

Бээжин өөрийн дэвшилтэт чип үйлдвэрлэх, Nvidia зэрэг барууны компаниудаас хамаарлаа багасгахын зэрэгцээ робот техникт ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийсээр байв.

Трампын засаг захиргаа Бээжинг шар буурцаг, онгоцны эд анги зэрэг АНУ-ын чухал салбаруудаас бараа бүтээгдэхүүн худалдан авахыг шахах магадлалтай.

Гэхдээ энэ айлчлал нь АНУ-ын Дээд шүүх түүний Чөлөөлөх өдрийн тарифыг хүчингүй болгосны дараа Трамп худалдааны бодлогодоо саад учруулж байгаатай холбоотой юм.

Тэрбээр энэ хооронд бүх улсад түр хугацаагаар 10%-ийн татвар ногдуулах тусдаа хуульд хандсан бөгөөд Хятад болон бусад орнуудад шударга бус худалдааны практикийн талаар мөрдөн байцаалт эхлүүлсэн.

Өнгөрсөн долоо хоногт АНУ-ын худалдааны шүүх дэлхийн хамгийн сүүлийн үеийн тарифыг үндэслэлгүй гэж үзсэн нь ирээдүйд шүүхийн маргаан үүсгэж болзошгүй юм.

Ираны тухайд юу хэлэх вэ?

Трамп-Си Зиньпиний уулзалтаас болж Ираны дайн томоохон асуудалд орох нь эргэлзээгүй. Асар их газрын тосны нөөц, олон төрлийн эрчим хүчний эх үүсвэртэй Хятад улс дайны үр дагаврыг хөрш орнуудаасаа илүү сайн даван туулж чадсан бололтой.

Хятад бол газрын тосны томоохон үйлдвэрлэгч бөгөөд импортын түүхий нефтийнх нь ихэнх хэсэг нь Оросоос ирдэг. Бээжин Ираны газрын тосны хамгийн том худалдан авагч хэдий ч эдгээр хүчин зүйлс нь мөргөлдөөний нөлөөллийг зөөлрүүлэхэд тусалсан.

Гэсэн хэдий ч дайн үргэлжлэх тусам Хятадын эдийн засгийг сорьж байгаа шинж тэмдгүүд ажиглагдаж байгаа бөгөөд өндөр албан тушаалтнууд Хятадын эрчим хүчний аюулгүй байдал, хангамжийн сүлжээг хамгаалах хүчтэй арга хэмжээ авахаа амлаж байна гэж бодлогын шинжээч Лайл Моррис хэлэв.

Тиймээс Бээжин, Вашингтон хоёулаа мөргөлдөөнийг зогсооход түлхэц болж магадгүй ч хоёр тал Ираны талаарх үзэл бодлын хувьд томоохон ялгаатай байгаа бөгөөд дэлхий нийт үүнийг хэрхэн, хэрэв даван туулж чадахыг ажиглах болно.