"Агуу хэлэлцээр" ба "Де факто бууж өгөлт". Трамп юу хожсон бэ

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Ирантай байгуулсан Харилцан ойлголцлын санамж бичиг (HMOU)-г "агуу хэлэлцээр" гэж тодорхойлсон ч АНУ-ын үүднээс авч үзвэл энэхүү дайн нь үндэслэл болон практик ашиг тусыг алдсан гэсэн шүүмжлэл гарч ирж байна. Шүүмжлэгчид Ираны цөмийн чадавхийг саармагжуулах нь тодорхойгүй хэвээр байгаа бөгөөд АНУ теократ дэглэмийг өөрчлөхгүйгээр улс төр, эдийн засгийн асар их зардал гаргасныг онцолж байна.

Ерөнхийлөгч Трамп 14-ний өдөр (орон нутгийн цагаар) энхийн хэлэлцээрийг зарлахдаа энэхүү хэлэлцээр нь Ойрхи Дорнодод шинэ энх тайвны дэг журмыг тогтоох хурдасгуур болно гэж онцолсон. Тэрбээр мөн АНУ-ын өмнөх ерөнхийлөгчдийн шийдэж чадаагүй ажлыг биелүүлсэн гэж сайрхсан.

Гэсэн хэдий ч 106 хоногийн дараа байгуулагдсан энхийн хэлэлцээрийн талаарх үзэл бодол таатай биш байна. АНУ-ын долоо хоног тутмын мэдээний “The Atlantic” мөн өдөр "Трамп хундага өргөж байгаа ч АНУ бууж өглөө" гэж онцлон тэмдэглээд, "АНУ цэргийн давуу талтай тул Ираны эсрэг дайнд ялагдсан бөгөөд энэ нь тийм ч амар өрсөлдөгч биш юм" гэжээ.

Шинжилгээгээр энхийн хэлэлцээрийг стратегийн ялалт гэж үзээгүй, харин дотоод болон олон улсын олон нийтийн санаа бодол муудаж байгаа энэ үед дайныг үргэлжлүүлэх боломжгүй болсонтой холбоотой гэж үзэж байна. Газрын тосны үнэ, инфляци огцом өссөнтэй холбоотойгоор улс төрийн дарамт улам бүр нэмэгдэж, Трампын нэр хүндийн зэрэглэл огцом унав. Арваннэгдүгээр сард болох завсрын сонгуульд Бүгд Найрамдах Намын олонхийн статусыг тойрсон тодорхойгүй байдал нь дайныг яаран зогсоох шалтгаан болсон.

Эхнээсээ л эргэлзэж байсан дайны зорилго, хөгжлийн явцын талаарх Трампын төөрөгдөл нь олон нийтийн санаа бодлыг муутгахад нөлөөлсөн. Трамп Ираны цөмийн зэвсэг эзэмших оролдлогыг дайны үндэслэл гэж дурдсан ч тэрбээр байр сууриа дахин дахин өөрчилж, цөмийн чадавхийг нь саармагжуулах зорилго руугаа буцахаасаа өмнө дэглэмийг өөрчлөх шаардлагатай байгааг дурдсан. Дайны хэтийн төлөв нь богино болон урт хугацааны зөрчилдөөний хооронд хэлбэлзэж байв.

Дайны ихэнх зорилтууд биелээгүй. Трамп өмнө нь Ираны цөмийн хөтөлбөрийг бүрэн устгах, дэглэмийг өөрчлөх, Ираныг дэмжигч зэвсэгт бүлэглэлүүдийг дэмжихээ зогсоохыг дэмжиж байсан. Гэсэн хэдий ч цөмийн хэлэлцээрийг дараагийн ажлуудад хойшлуулсан бөгөөд түүний түлхэн унагаахыг уриалж байсан теократ дэглэм хэвээр байна. Харин ч эсрэгээрээ, агаарын цохилтод амиа алдсан хүмүүсийн улмаас үүссэн удирдлагын хоосон орон зайг өмнөхөөсөө ч илүү хатуу ширүүн тоо баримтаар дүүргэсэн гэж Ройтерс агентлаг мөн өдөр мэдээлэв.

Трампын амжилт гэж сурталчилсан Ормузын хоолойг дахин нээсэн нь зүгээр л дайны өмнөх нөхцөл байдалд эргэн орж, Иранд ирээдүйд зориулсан шинэ зэвсэг өгсөн гэж шүүмжлэгчид үзэж байна. Вашингтоны Стратегийн болон Олон Улсын Судалгааны Төвийн (CSIS) дэд ерөнхийлөгч Жон Алтерман Ройтерс агентлагт хэлэхдээ, "Иран шаардлагатай бол, тэр ч байтугай суларсан үед ч Ормузын хоолойг хэзээ ч хааж чадна гэдгээ харуулсан" гэжээ.

АНУ-ын гаргасан зардал ч бас их байна. Өнгөрсөн сард АНУ-ын хэрэглээний үнийн индекс болон бензиний жижиглэнгийн дундаж үнэ сүүлийн гурван, дөрвөн жилийн хугацаанд тус тус хамгийн өндөр түвшинд хүрсэн. АНУ-ын Батлан хамгаалах яамны 4-р сарын 29-нд тооцоолсон дайны зардал 50 тэрбум доллар хүрчээ. Нарийвчлалтай чиглүүлэгч зэвсгийн нөөц ч мөн ихээхэн буурсан байна. Трампын улс төрийн ачаалал ирээдүйд нэмэгдэх магадлалтай. Хэрэв тэрбээр 60 хоногийн дараагийн хэлэлцээрийн үеэр Барак Обамагийн засаг захиргааны Ираны цөмийн хэлэлцээрээс (JCPOA) давсан үр дүнд хүрч чадахгүй бол цуцалсан хэлэлцээрээсээ ухарсан үр дүнд хүрсэн гэж шүүмжлэлд өртөж болзошгүй юм. Хатуу үзэлтнүүдийг ятгах нь бас нэг ажил юм. Ираны эсрэг нэр хүндтэй хатуу үзэлтэн, Бүгд Найрамдах намын сенатор Линдси Грэм энэ өдөр дарамт шахалт үзүүлж, "Ирантай байгуулсан аливаа цөмийн хэлэлцээрийг Конгресс хянаж үзэх ёстой" гэж мэдэгдэв.